Een felgekleurde maan met donkere vlekken, lava en vulkanische afzettingen.
Io in cijfers
Io is de binnenste van de vier grote manen van Jupiter. Galileo Galilei zag Io in 1610 met een vroege telescoop. De maan draait zo dicht bij Jupiter dat de zwaartekracht er een grote rol speelt.
| Eigenschap | Io | Onze maan |
|---|---|---|
| Doorsnede | 3.643 km | 3.474 km |
| Eén rondje om de planeet | 1,77 dagen | 27,3 dagen |
| Afstand tot de planeet | Ongeveer 422.000 km tot Jupiter | 384.400 km tot de aarde |
| Opvallend | Honderden vulkanen | Oude kraters en lavavlakten |
Io houdt steeds dezelfde kant naar Jupiter gericht. Toch is haar baan niet helemaal rond. Europa en Ganymedes trekken ook aan Io, waardoor haar baan licht wordt uitgerekt.
Een maan vol vulkanen
Op Io zijn honderden vulkanische gebieden bekend. Sommige fonteinen spuiten materiaal kilometers hoog. De lava kan over het oppervlak stromen en nieuwe vlaktes maken.
De gele en oranje kleuren komen vooral door zwavel en verbindingen van zwavel. Io heeft ook donkere lavastromen en rode gebieden rond vulkanen. Het oppervlak is daardoor voortdurend in beweging, ook al zie je dat vanaf de aarde niet met het blote oog.
Getijdenwarmte van binnen
Op aarde zorgen getijden vooral voor beweging in zeewater. Op Io vervormt de zwaartekracht zelfs de vaste maan. De grond kan door de trekkracht tientallen meters opbollen en weer inzakken.
Dat voortdurend kneden werkt als het steeds samenknijpen van een stressbal. De beweging maakt warmte. Die warmte smelt gesteente diep onder het oppervlak, waarna magma via vulkanen naar buiten komt.
Io, Europa en Ganymedes
De drie binnenste grote manen van Jupiter hebben een bijzondere verhouding in hun omlooptijden. Als Ganymedes één keer rond Jupiter gaat, draait Europa ongeveer twee keer rond en Io ongeveer vier keer.
Dat ritme heet een baanresonantie. Het houdt de banen een beetje langgerekt en helpt zo de getijdenwarmte in Io op gang te houden. Bij Europa zorgt een vergelijkbaar mechanisme waarschijnlijk voor warmte onder het ijs. Europa is daardoor interessant als mogelijke oceaanwereld, terwijl Io juist bekendstaat om vuur en lava.
Io heeft ook invloed op de ruimte rond Jupiter. De vulkanen leveren deeltjes die in Jupiters magnetisch veld terechtkomen. Zo ontstaat een ringvormige wolk van elektrisch geladen materiaal.
Heet van binnen, koud aan de buitenkant
Io is geen gloeiende bol. Het grootste deel van het oppervlak kan koud zijn. De warmte zit vooral diep in de maan en komt op bepaalde plekken naar buiten. Daar zie je lavastromen, vulkanische meren en pluimen.
Dat contrast maakt Io bijzonder: een ijskoude ruimtewereld met plaatselijke vulkanen die materiaal uit het binnenste naar boven brengen.
Kun je Io zelf zien?
Io kun je niet los met het blote oog zien. Jupiter zelf is wel een helder lichtpunt. Met een kleine telescoop of een sterke verrekijker zie je soms de vier grote manen als kleine stipjes naast Jupiter.
Welke stip Io is, verandert per avond. De maan doet maar 1,77 dagen over een rondje. Kijk daarom op verschillende avonden en gebruik een sterrenkaart-app. Zo zie je de kleine familie rond Jupiter langzaam van plaats wisselen.
Veiligheid: kijk nooit met een kijker in de buurt van de zon. Jupiter en zijn manen zijn alleen geschikt om te bekijken wanneer ze ruim van de zon aan de hemel staan.
Io is de vulkanisch actiefste wereld die we kennen. Jupiter en de andere grote manen kneden Io voortdurend. Daardoor ontstaan warmte, lava en opvallende kleuren. Io laat zien dat een maan niet stil hoeft te zijn.
Veelgestelde vragen over Io
Waarom heeft Io zoveel vulkanen?
De zwaartekracht van Jupiter en de andere grote manen vervormt Io steeds opnieuw. Die beweging maakt warmte in het binnenste, waardoor gesteente kan smelten.
Is Io groter dan onze maan?
Ja, Io is ongeveer 170 kilometer breder dan onze maan. Io is daarmee de derde grootste maan van Jupiter.
Waar komen de gele kleuren vandaan?
Veel gele en oranje gebieden bestaan uit zwavel en zwavelverbindingen. Ook lava en donkere vulkanische afzettingen kleuren het oppervlak.
Kan er leven zijn op Io?
Leven zoals wij dat kennen is er zeer onwaarschijnlijk. Het oppervlak is zwaar bestraald en wordt voortdurend veranderd door vulkanisme.
Wie ontdekte Io?
Galileo Galilei ontdekte Io in januari 1610 samen met Europa, Ganymedes en Callisto.
Bronnen en verder lezen
Deze uitleg is zelfstandig geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. De feiten over Io, vulkanisme, getijdenwarmte en de Galileïsche manen zijn gecontroleerd aan de hand van informatie van NASA en ESA.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.