Een lichte, bijna witte bol met lange bruine lijnen. Die lijnen zijn scheuren in de ijskorst. Grote kraters zie je bijna nergens.
Europa in cijfers
Europa is de kleinste van de vier grote manen van Jupiter. Ze is net iets kleiner dan onze eigen maan, maar ze is een totaal andere wereld.
| Eigenschap | Europa | Onze maan |
|---|---|---|
| Doorsnede | 3.122 km | 3.474 km |
| Afstand tot haar planeet | 671.000 km | 384.400 km |
| Eén rondje om de planeet | 3,5 dagen | 27,3 dagen |
| Oppervlak | Waterijs | Gesteente en stof |
| Temperatuur oppervlak | Ongeveer −160 °C tot −220 °C | +120 °C tot −130 °C |
| Oceaan eronder | Waarschijnlijk wel | Nee |
Net als onze maan keert Europa steeds dezelfde kant naar haar planeet toe.
Een korst van ijs vol scheuren
Europa is bedekt met een harde korst van waterijs. Overal lopen lange scheuren, soms duizenden kilometers lang. De bruine kleur komt waarschijnlijk van zouten en andere stoffen die van onderen naar boven zijn gekomen.
Er zijn heel weinig kraters. Dat betekent dat het oppervlak jong is: misschien maar 40 tot 90 miljoen jaar. Dat klinkt oud, maar onze maan is ruim vijftig keer zo oud. Het ijs op Europa wordt dus steeds vernieuwd.
- Plekken waar het ijs gebroken en opnieuw bevroren is, heten chaosgebieden.
- Ze lijken op ijsschotsen die in een bevroren meer zijn vastgevroren.
Wat zit er onder het ijs?
Wetenschappers denken dat de ijskorst ongeveer 15 tot 25 kilometer dik is. Daaronder ligt waarschijnlijk een oceaan van zout water, 60 tot 150 kilometer diep. Die oceaan bevat naar schatting twee keer zoveel water als alle zeeën op aarde samen.
Niemand heeft die oceaan ooit gezien. Hoe weten we het dan? De ruimtesonde Galileo mat eind jaren negentig dat Europa het magnetisch veld van Jupiter op een bijzondere manier verstoort. Dat past het best bij een laag zout, geleidend water onder het ijs.
- Bovenaan: ijs.
- Daaronder: zout water.
- Helemaal binnenin: gesteente en een kern van ijzer.
Waarom bevriest de oceaan niet?
Aan het oppervlak wordt het nooit warmer dan ongeveer −160 °C. Toch blijft het water dieper vloeibaar. Dat komt door Jupiter.
Europa draait in een baan die niet helemaal rond is. Soms is ze iets dichter bij Jupiter, soms iets verder weg. Daardoor wordt de maan steeds een beetje uitgerekt en weer ingedrukt. Dat kneden maakt warmte, net zoals een stressbal warm wordt als je hem vaak samenknijpt.
Kan er leven zijn op Europa?
Er is geen leven gevonden op Europa. Maar wetenschappers zoeken plekken die drie dingen hebben die leven op aarde nodig heeft:
- Vloeibaar water. Dat heeft Europa waarschijnlijk in overvloed.
- Bouwstoffen, zoals koolstof, zuurstof en zouten. Zuurstof ontstaat bijvoorbeeld als straling van Jupiter het ijs aan het oppervlak raakt.
- Energie. Op de bodem van de oceaan kan warm water uit het gesteente komen, zoals bij hete bronnen diep in de oceanen op aarde. Daar leven op aarde hele groepen dieren zonder zonlicht.
Of die drie dingen op Europa samenkomen, weten we nog niet. Dat is precies wat nieuwe ruimtemissies willen uitzoeken.
Wie gaat er kijken?
Europa Clipper van NASA is in oktober 2024 gelanceerd. Hij komt in april 2030 bij Jupiter aan en scheert dan 49 keer langs Europa, soms op maar 25 kilometer hoogte. Hij meet hoe dik het ijs is, hoe zout de oceaan is en of er water naar buiten komt. Op 3 december 2026 vliegt Clipper nog één keer langs de aarde om vaart te maken.
Juice van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA is in 2023 vertrokken en komt in juli 2031 aan. Juice onderzoekt vooral Ganymedes, maar komt onderweg ook langs Europa.
Een landing staat nog niet gepland. De straling van Jupiter is rond Europa zo sterk dat elke sonde er speciaal tegen beschermd moet worden.
Kun je Europa zelf zien?
Ja, met een gewone verrekijker. Zoek eerst Jupiter: een fel, rustig lichtpunt dat niet fonkelt. Houd de verrekijker heel stil, bijvoorbeeld tegen een muur of op een statief. Je ziet dan naast Jupiter een paar kleine stipjes op een rij. Dat zijn de vier grote manen: Io, Europa, Ganymedes en Callisto.
Welk stipje Europa is, verandert per avond, omdat ze elke 3,5 dag een rondje maakt. Een gratis sterrenkaart-app zoals Stellarium laat precies zien welke maan waar staat. Kijk een paar avonden achter elkaar: dan zie je de manen echt van plek wisselen, precies zoals Galileo in 1610.
Europa is een ijsmaan van Jupiter. Onder haar ijskorst ligt waarschijnlijk een zoute oceaan met twee keer zoveel water als op aarde. Jupiter houdt die oceaan warm door de maan steeds te kneden. Er is geen leven gevonden, maar Europa is een van de beste plekken om ernaar te zoeken. Europa Clipper komt er in 2030 aan.
Veelgestelde vragen over Europa
Waarom heet de maan Europa?
Ze is vernoemd naar Europa uit de Griekse mythen, een prinses op wie de oppergod Zeus verliefd werd. In het Latijn heet Zeus Jupiter. Alle grote manen van Jupiter dragen namen uit die verhalen.
Spuit Europa water de ruimte in?
Misschien. De Hubble-ruimtetelescoop zag enkele keren aanwijzingen voor waterdamp boven het oppervlak, maar dat is nog niet zeker. Europa Clipper gaat hier gericht naar kijken.
Kun je op Europa schaatsen?
In theorie wel, het is ijs. Maar het oppervlak is ruw en vol scheuren, het is kouder dan −160 °C, er is geen lucht en de straling van Jupiter is dodelijk. Geen goed plan dus.
Is Europa groter dan Mercurius?
Nee. Europa is kleiner dan onze eigen maan. De buurmaan Ganymedes is wel groter dan de planeet Mercurius.
Heeft Europa een atmosfeer?
Een heel dunne laag zuurstof, veel te dun om te ademen. Die zuurstof ontstaat doordat straling het ijs aan het oppervlak uit elkaar slaat.
Bronnen en verder lezen
Deze uitleg is zelfstandig geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. De feiten over grootte, ijskorst, oceaan, oppervlak en ruimtemissies zijn gecontroleerd aan de hand van informatie van NASA en ESA.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.