De maan is veel kleiner dan de aarde. Toch is zij, vergeleken met haar planeet, een van de grootste manen van het zonnestelsel.
De maan in cijfers
De maan staat gemiddeld ongeveer 384.400 kilometer van ons af. Licht doet daar iets meer dan één seconde over. De maan is ongeveer een kwart zo breed als de aarde.
| Eigenschap | Ongeveer |
|---|---|
| Doorsnede | 3.474 km (ruim een kwart van de aarde) |
| Afstand tot de aarde | 384.400 km |
| Lichttijd naar de aarde | 1,3 seconde |
| Eén rondje om de aarde | 27,3 dagen |
| Van nieuwe maan tot nieuwe maan | 29,5 dagen |
| Zwaartekracht | Een zesde van die op aarde |
| Temperatuur | Van +120 °C overdag tot −130 °C ’s nachts |
Door de lage zwaartekracht zou iemand van 60 kilo zich op de maan maar 10 kilo zwaar voelen. Daarom konden de Apollo-astronauten zo makkelijk springen.
Waarom verandert de maan van vorm?
De maan geeft zelf geen licht. Wat je ziet, is zonlicht dat op de maan valt en terugkaatst. Er is altijd een halve maan verlicht: de kant die naar de zon kijkt. Terwijl de maan om de aarde draait, zien wij steeds een ander stuk van die verlichte helft.
- Nieuwe maan: de verlichte kant kijkt van ons weg. Je ziet de maan dan niet.
- Wassende maan: een dunne sikkel wordt elke avond breder. Na ongeveer een week zie je het eerste kwartier: een halve schijf.
- Volle maan: de aarde staat tussen zon en maan. De hele schijf is verlicht.
- Afnemende maan: de schijf wordt weer smaller, via het laatste kwartier terug naar nieuwe maan.
Handig om te onthouden: vanuit Nederland geldt: is de rechterkant verlicht, dan groeit de maan. Is de linkerkant verlicht, dan neemt hij af.
Bij een dunne sikkel zie je soms ook de donkere rest van de maan zwak oplichten. Dat heet asgrauw licht. Het is zonlicht dat eerst door de aarde wordt teruggekaatst en daarna op de maan valt.
Waarom hebben we eb en vloed?
De zwaartekracht van de maan trekt aan de hele aarde, maar het sterkst aan de kant die het dichtst bij de maan ligt. Daardoor bolt het water van de oceanen een beetje op. Aan de andere kant van de aarde ontstaat ook een bult. Terwijl de aarde draait, beweegt jouw stukje kust door die bulten heen.
Zo krijgt de Nederlandse kust ongeveer twee keer per dag hoogwater en twee keer laagwater. Elke dag schuift het tij ongeveer een uur op, omdat de maan ook zelf verder beweegt.
Ook de zon trekt aan het water. Staan zon en maan op één lijn, bij nieuwe en volle maan, dan werken ze samen. Dat heet springtij: extra hoog en extra laag water. Bij eerste en laatste kwartier werken ze elkaar deels tegen. Dat heet doodtij.
Hoe ziet het maanoppervlak eruit?
De donkere vlekken heten zeeën, maar er is geen water. Het zijn vlakten van gestolde lava, miljarden jaren oud. In de Zee der Rust landde in 1969 de Apollo 11.
De lichte delen zijn hooglanden vol kraters. Sommige grote kraters, zoals Tycho, hebben heldere strepen die over een groot deel van de maan lopen.
- Geen lucht, wind of regen: sporen blijven heel lang bestaan.
- Tussen 1969 en 1972 liepen twaalf mensen op de maan.
Van binnen en hoe zij ontstond
De maan heeft een korst, een mantel en een kleine kern, net als de aarde, maar veel kleiner. Wetenschappers denken dat zij ontstond toen een groot hemellichaam op de jonge aarde botste. Uit het rondvliegende puin vormde zich de maan.
- De maan schuift elk jaar ongeveer 4 centimeter van ons af.
- We zien altijd dezelfde kant, omdat de maan in precies één rondje om de aarde ook één keer om haar as draait.
Waarom zijn de temperatuurverschillen zo groot?
De maan heeft bijna geen atmosfeer. Op aarde verspreidt lucht warmte en brengt zij warmte van de ene plaats naar de andere. Op de maan gebeurt dat nauwelijks. Het oppervlak warmt daarom sterk op in zonlicht en koelt snel af in de schaduw.
Een dag en een nacht op één plek duren elk ongeveer twee aardse weken. De temperatuur aan de oppervlakte kan daardoor sterk wisselen, terwijl het dieper in de maan veel gelijkmatiger blijft.
Kun je de maan overdag zien?
Ja, heel vaak. De maan is fel genoeg om door het blauw van de lucht heen te schijnen. Ze staat ongeveer de helft van de tijd boven de horizon, en dat valt lang niet altijd ’s nachts.
- Rond eerste kwartier zie je de maan ’s middags in het zuidoosten.
- Rond laatste kwartier staat ze ’s ochtends nog in het zuidwesten.
- De volle maan komt op als de zon ondergaat. Die zie je dus vooral ’s nachts.
- Rond nieuwe maan staat ze vlak bij de zon en zie je haar niet.
Hoe kun je de maan zelf bekijken?
Met je ogen. Je ziet de donkere zeeën en de lichte hooglanden. Volg een maand lang elke avond de vorm van de maan; zo ontdek je de fasen zelf.
Met een verrekijker. Een gewone verrekijker, bijvoorbeeld 8x42 of 10x50, laat al grote kraters zien. Leun tegen een muur of zet je ellebogen op een tafel, zodat het beeld stil blijft.
Met een kleine telescoop. Je ziet honderden kraters, bergketens en kloven.
Tip: kijk niet bij volle maan, maar rond eerste of laatste kwartier. Langs de grens tussen licht en donker vallen lange schaduwen. Daar lijken kraters en bergen het meest driedimensionaal. Naar de maan kijken is altijd veilig voor je ogen, ook met een kijker. Dat geldt niet voor de zon.
De maan is de enige natuurlijke maan van de aarde. Ze geeft zelf geen licht, maar kaatst zonlicht terug. Daardoor zien we haar van vorm veranderen. Haar zwaartekracht zorgt samen met de zon voor eb en vloed. En je kunt haar vaak gewoon overdag zien.
Veelgestelde vragen over de maan
Bestaat er een donkere kant van de maan?
Niet echt. Er is een achterkant die wij nooit zien, maar die krijgt evenveel zonlicht als de voorkant. Bij nieuwe maan is de achterkant juist helemaal verlicht.
Waarom lijkt de maan zo groot vlak boven de horizon?
Dat is gezichtsbedrog. De maan is daar niet groter; onze hersenen vergelijken haar met bomen en daken. Houd een vinger naast de maan, laag en hoog: de maan blijft even groot.
Is er water op de maan?
Ja, in kleine hoeveelheden. In diepe kraters bij de polen, waar nooit zonlicht komt, ligt waterijs. Het is daar kouder dan −200 °C.
Wat is een maansverduistering?
Dan valt de schaduw van de aarde op de volle maan. De maan wordt niet zwart, maar vaak dof roodbruin, door licht dat door onze atmosfeer is afgebogen.
Gaan er weer mensen naar de maan?
Dat is de bedoeling. Met het Artemis-programma werken NASA en partners, waaronder ESA, aan de terugkeer van astronauten naar de maan.
Bronnen en verder lezen
Deze uitleg is zelfstandig geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. De feiten over afstand, grootte, maanfasen, getijden en verkenning zijn gecontroleerd aan de hand van informatie van NASA en NOAA.
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.