Een heldere, grijswitte ijswereld. Eris weerkaatst bijna al het zonlicht: haar oppervlak is waarschijnlijk bedekt met verse rijp van bevroren gas.
Eris in cijfers
Eris en Pluto zijn bijna een tweeling. Pluto is net iets breder, maar Eris is ongeveer een kwart zwaarder. Ze bestaat dus uit meer gesteente en minder ijs.
| Eigenschap | Eris | Pluto |
|---|---|---|
| Doorsnede | Ongeveer 2.330 km | 2.377 km |
| Massa | Ongeveer een kwart zwaarder | – |
| Gemiddelde afstand tot de zon | 68 AE (10 miljard km) | 39 AE (5,9 miljard km) |
| Eén jaar duurt | 557 aardse jaren | 248 aardse jaren |
| Temperatuur | −217 °C tot −243 °C | Ongeveer −230 °C |
| Manen | 1 (Dysnomia) | 5 (grootste: Charon) |
AE staat voor astronomische eenheid: de afstand van de aarde tot de zon, 150 miljoen kilometer. Zonlicht doet er ruim negen uur over om Eris te bereiken.
De tiende planeet?
In oktober 2003 maakte een telescoop op de Palomar-sterrenwacht in Californië foto’s van een stukje hemel. Pas in januari 2005 vonden Mike Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz daarop een heel zwak stipje dat langzaam bewoog. Toen ze de grootte uitrekenden, schrokken ze: het was ongeveer even groot als Pluto.
In het nieuws heette Eris al snel de tiende planeet. Maar als Eris een planeet was, wat dan met al die andere ijzige werelden die nog gevonden zouden worden? Moest het zonnestelsel straks vijftig planeten hebben?
In augustus 2006 besloot de Internationale Astronomische Unie in Praag dat een planeet zijn eigen baan moet hebben schoongeveegd. Eris en Pluto voldoen daar niet aan. Ze werden allebei dwergplaneet. De naam die Eris een maand later kreeg, past daar mooi bij: Eris is in de Griekse mythen de godin van onenigheid en ruzie.
Een lange, scheve baan
De baan van Eris is sterk uitgerekt. Op haar dichtstbij komt Eris ongeveer even dicht bij de zon als Pluto, op haar verst is ze bijna honderd keer zo ver weg als de aarde. Op dit moment staat Eris in de buurt van dat verste punt.
Bovendien staat haar baan erg scheef: ongeveer 44 graden ten opzichte van de banen van de planeten. Daarom werd Eris pas zo laat gevonden. Sterrenkundigen zochten vooral in het vlak waarin de planeten draaien, en daar stond Eris niet.
- Eris hoort bij de verstrooide schijf: objecten die lang geleden door Neptunus naar wijde, scheve banen zijn geslingerd.
- Eén rondje om de zon duurt 557 jaar.
Wit als verse sneeuw
Eris is een van de witste objecten in het zonnestelsel. Ze weerkaatst bijna al het zonlicht dat erop valt, meer dan verse sneeuw op aarde.
Waarschijnlijk komt dat doordat er een dun laagje bevroren methaan en stikstof op ligt, als rijp op een koude ochtend. Wanneer Eris dichter bij de zon komt, kan dat ijs verdampen en een heel dunne atmosfeer vormen. Nu Eris ver weg staat, is die atmosfeer waarschijnlijk bevroren en als rijp op de grond neergedwarreld.
- Onder het ijs zit waarschijnlijk veel gesteente: daarom is Eris zwaarder dan Pluto.
- Er is nooit een ruimtesonde bij Eris geweest.
Dysnomia: een maan die hielp wegen
Eris heeft één bekende maan: Dysnomia, ontdekt in 2005. Dysnomia draait in ongeveer 16 dagen om Eris. Uit die omlooptijd en de afstand konden sterrenkundigen precies uitrekenen hoe zwaar Eris is. Zo ontdekten ze dat Eris zwaarder is dan Pluto.
De ontdekkers hadden Eris eerst de bijnaam Xena gegeven, naar een krijgsprinses uit een tv-serie. De maan heette toen Gabrielle, naar Xena’s trouwe vriendin. Bij de officiële naamgeving werd het Dysnomia: in de Griekse mythen de dochter van Eris en de godin van wetteloosheid. Een knipoog naar Xena zit er nog in: de actrice die Xena speelde, heette Lucy Lawless.
Kun je Eris zelf zien?
Nee. Eris is ongeveer honderdduizend keer zwakker dan de zwakste sterren die je met het blote oog ziet. Zelfs met een grote amateurtelescoop is ze nauwelijks vast te leggen: dat lukt alleen met een gevoelige camera, lange belichtingen en een precieze sterrenkaart.
Wil je toch een dwergplaneet zien? Begin dan met Ceres, in de planetoïdengordel. Die is soms met een verrekijker te vinden. Lees meer op de pagina over dwergplaneten.
Eris is een dwergplaneet die bijna even groot is als Pluto, maar zwaarder en veel verder weg. Haar ontdekking in 2005 leidde in 2006 tot een officiële definitie van een planeet, waardoor Pluto en Eris allebei dwergplaneet werden. Eris is heel wit en heeft één maan: Dysnomia.
Veelgestelde vragen over Eris
Is Eris groter dan Pluto?
Nee, net iets kleiner: Pluto is ongeveer 2.377 kilometer breed, Eris ongeveer 2.330. Dat werd pas in 2010 duidelijk, toen Eris precies voor een ster langs schoof. Wel is Eris zwaarder.
Waarom heet ze Eris?
Eris is de Griekse godin van onenigheid. Die naam paste goed, omdat haar ontdekking een felle discussie over Pluto en planeten veroorzaakte.
Hoe lang reist licht van de zon naar Eris?
Gemiddeld ruim negen uur. Nu Eris bijna op haar verste punt staat, is het zelfs meer dan dertien uur.
Gaat er een ruimtesonde naar Eris?
Nee, er is geen missie gepland. Een reis ernaartoe zou met de huidige technologie tientallen jaren duren.
Is Eris het verste bekende object?
Niet meer. Er zijn inmiddels nog verder weg staande objecten gevonden, zoals Sedna. Maar Eris is wel een van de grootste objecten zo ver van de zon.
Bronnen en verder lezen
Deze uitleg is zelfstandig geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. De feiten over grootte, afstand, baan, ontdekking en naamgeving zijn gecontroleerd aan de hand van informatie van NASA en de IAU.
- NASA – Eris
- NASA – Dwarf planets
- IAU – Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System
- NASA – Pluto: Facts
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.