Een langgerekte, ovale wereld. Haumea is niet rond zoals de meeste grote hemellichamen, maar uitgerekt door haar eigen snelle draaiing.
Haumea in cijfers
Haumea is ongeveer zo lang als Pluto breed is, maar veel platter. Haar vorm is lastig in één getal te vangen.
| Eigenschap | Haumea | Pluto |
|---|---|---|
| Vorm | Langgerekt: ruim 2.000 km lang, ongeveer half zo dik | Rond, 2.377 km |
| Eén draai om de as | Bijna 4 uur | Ruim 6 aardse dagen |
| Gemiddelde afstand tot de zon | 43 AE (6,5 miljard km) | 39 AE (5,9 miljard km) |
| Eén jaar duurt | 285 aardse jaren | 248 aardse jaren |
| Manen | 2 (Hi’iaka en Namaka) | 5 |
| Ring | Ja | Nee |
Een dag van vier uur
Haumea draait in bijna vier uur een keer om haar as. Op aarde duurt dat 24 uur. Geen enkel ander object in het zonnestelsel dat groter is dan een paar honderd kilometer, draait zo snel.
Door die snelle draaiing wordt Haumea naar buiten getrokken, zoals pizzadeeg dat een pizzabakker rond laat draaien. Daardoor is ze niet rond, maar uitgerekt tot de vorm van een rugbybal. Toch telt ze als dwergplaneet: ze is gevormd door haar eigen zwaartekracht, alleen in een andere vorm dan een bol.
- Als je op Haumea zou staan, zie je de zon elke vier uur opkomen, en na ongeveer twee uur alweer ondergaan.
- Haumea is vooral van gesteente, met een korst van waterijs.
Een oude botsing en een familie
Waarom draait Haumea zo snel? Waarschijnlijk werd ze lang geleden geraakt door een ander groot object. Die klap zette haar aan het draaien, en sloeg ook een deel van haar ijzige korst los.
Een deel van die brokstukken bleef in de buurt en werd haar twee manen: Hi’iaka en Namaka. Andere brokstukken zweven nu als losse ijsbrokken door de Kuipergordel, in banen die op die van Haumea lijken. Ze zijn bedekt met hetzelfde heldere waterijs. Wetenschappers noemen ze de familie van Haumea. Het is de eerste familie van brokstukken die in de Kuipergordel is gevonden.
Een dwergplaneet met een ring
In januari 2017 schoof Haumea precies voor een verre ster langs. Telescopen in heel Europa keken mee. Het licht van de ster verdween niet alleen even achter Haumea zelf, maar knipperde ook vlak ervoor en erna. Daar zat een ring.
Het was de eerste keer dat een ring werd gevonden rond een object in de Kuipergordel. Tot die tijd kenden we ringen alleen bij de grote planeten, zoals Saturnus, en bij een paar kleine objecten tussen de planeten. Bij dezelfde meting werd ook nauwkeuriger bepaald hoe groot en hoe langgerekt Haumea is.
Wie vond Haumea?
Dat is een van de bekendste ruzies uit de moderne sterrenkunde. Het Amerikaanse team van Mike Brown had Haumea eind 2004 al gevonden op foto’s, maar hield het nog geheim. In juli 2005 maakte een Spaans team van de sterrenwacht Sierra Nevada de vondst bekend, op basis van eigen foto’s uit 2003. Later bleek dat iemand van het Spaanse team kort daarvoor de openbare waarneemgegevens van het Amerikaanse team had bekeken.
De Internationale Astronomische Unie noemt geen officiële ontdekker. Wel staat de Spaanse sterrenwacht vermeld als vindplaats, terwijl de naam werd voorgesteld door het Amerikaanse team. Die naam komt van Haumea, de Hawaïaanse godin van vruchtbaarheid en geboorte. De manen dragen de namen van haar dochters. Heel passend voor een wereld waaruit andere stukken zijn ontstaan.
Kun je Haumea zelf zien?
Niet met het blote oog of een verrekijker. Haumea is tienduizenden keren zwakker dan de zwakste sterren die je zonder hulpmiddelen ziet. Met een grote amateurtelescoop en een gevoelige camera is ze vast te leggen als een piepklein stipje dat na een paar nachten iets is verschoven. Een ruimtesonde is er nooit geweest.
Haumea is een dwergplaneet in de Kuipergordel die in bijna vier uur om haar as draait. Daardoor is ze uitgerekt tot de vorm van een rugbybal. Een oude botsing gaf haar die snelheid, twee manen en een familie van ijsbrokken. In 2017 werd ontdekt dat Haumea ook een ring heeft.
Veelgestelde vragen over Haumea
Waarom is Haumea niet rond?
Omdat ze zo snel draait. Haar zwaartekracht trekt haar naar binnen, maar de draaiing trekt het materiaal aan de evenaar naar buiten. Het evenwicht tussen die twee is een langgerekte vorm.
Hoe snel draait Haumea?
In bijna vier uur een keer rond. Aan de uiteinden beweegt het oppervlak daardoor met bijna 2.000 kilometer per uur.
Hoe spreek je Haumea uit?
Ongeveer als "hau-MEE-a", met de klemtoon op de middelste lettergreep.
Heeft Pluto ook een ring?
Nee. Van de dwergplaneten is alleen bij Haumea een ring gevonden. Ook rond het kleinere object Quaoar is later een ring ontdekt.
Is het ijs op Haumea bijzonder?
Ja. Het waterijs op het oppervlak is kristallijn, wat erop wijst dat het niet heel oud is of ooit opgewarmd is geweest. Dat past bij het verhaal van een grote botsing.
Bronnen en verder lezen
Deze uitleg is zelfstandig geschreven in eenvoudige Nederlandse taal. De feiten over vorm, draaiing, manen, ring en ontdekking zijn gecontroleerd aan de hand van informatie van NASA en de IAU.
- NASA – Haumea
- NASA – Dwarf planets
- IAU – Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System
- NASA – Kuiper Belt
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 7 november 2026.